Zoeken
stuur door naar een bekende

FRITS BODE

Als je op de Frits Bodeschool zit, vraag je je ongetwijfeld wel eens af hoe de school aan die naam komt. De volledige naam was: Franz Friedrich Wilhelm Bode. De roepnaam Frits is een afkorting van Friedrich. Hij werd op 2 april 1895 op Urk geboren en overleed op 20 juni 1963. In het pand wijk 6-36 (Oudestraat) had hij een bakkers- en kruideniersbedrijf. Naast zijn werk in de bakkerij besteedde hij heel veel tijd, meer dan zijn zaak toeliet, aan zijn bijbaan, het voorzitterschap van schoolvereniging “Rehoboth”. Ruim vierentwintig jaar, tot aan zijn dood, bekleedde hij deze functie. Als hij niet thuis was, en dat gebeurde nog al eens, liet hij de zorg voor de winkel over aan zijn vrouw Geertje Brouwer en de zorg voor de bakkerij aan zijn knecht Albert Verhoeff. Urk had in die tijd altijd huisvestingsproblemen. Als een nieuwe onderwijzer geen onderdak kon vinden nam Bode hem in de kost. Hij had zes kinderen, waarvan dirigent Frits (F.F.W.J.B.) Bode de oudste was. Er zijn mensen die denken, dat de school de naam van de dirigent draagt, maar dat is onjuist. Het gaat om de vader van de dirigent die “slechts” drie namen had.

Zijn ongebruikelijke voornamen doen reeds vermoeden, dat hij niet afstamde van een oude Urker familie. Dat klopt. Hij behoorde tot de zogenaamde import. Zijn grootvader, ook een F.F.W. Bode, was een Duitser en deze heeft zich als gemeentearts op Urk gevestigd. Dat is vreemd, een Duitser die dokter wordt op Urk. Hij is er ook gebleven. Hij overleed op 1 juni 1887 en is hier ook begraven. De familie Bode woonde in Duitsland in het Harzgebergte. De oude heer Georg Heinrich Bode wilde voor zijn kinderen een universitaire opleiding. Om politieke redenen weigerde hij echter zijn kroost naar de universiteit van de nabijgelegen universiteitsstad Göttingen te sturen. En daarom stuurde hij ze naar Nederland en wel naar de universiteit van Groningen. Zoon F.F.W. werd arts en vestigde zich als huisarts eerst in Norg en Peize in Drenthe, later vertrok hij naar Urk.

Een van zijn kinderen, Franz Friedrich Wilhelm Johannes Benjamin Bode, werd boer en bleef op Urk wonen. Hij trouwde met een Urker meisje, Marretje Snoek. Zij hadden een boerderij die ongeveer stond op de plaats waar nu de ING-bank is gevestigd. Hun jongste zoon, de ons bekende F.F.W. Bode, genoemd naar zijn grootvader, vestigde zich als bakker in het reeds genoemde pand in Wijk 6, en de oudste zoon, Ide, nam de boerderij over.

Het is ook vreemd, dat iemand lid van het schoolbestuur wordt en meteen ook de voorzittersfunctie krijgt toebedeeld en dan tot zijn dood toe die functie behoudt. Tegenwoordig gaat dat toch wel anders. Er is nog meer vreemd. De heer Bode behoorde tot de kleine Vrijgemaakte Gereformeerde Kerk. Deze groepering had slechts één zetel in het bestuur. De Gereformeerden, de grootste groep, hadden zeven zetels. De belangrijkste functie gaf men in de handen van een vertegenwoordiger van de kleinste groep.

Er is voor deze ongewone gang van zaken wel een verklaring te vinden. Op Urk had men met het besturen van eigen scholen weinig ervaring. Urk had namelijk altijd openbaar onderwijs gehad. Dat hield in, dat de overheid, in dit geval de gemeenteraad, schoolbestuur was. In 1927 werd op Urk op aandringen van enkele burgers toch een christelijke school gesticht. Dat ging heel gemakkelijk. De nieuwe wet van 1920 had de financiële gelijkstelling tussen openbaar en bijzonder onderwijs gebracht. Het stichten van een christelijke (bijzondere) school was een eenvoudige zaak geworden. De aanwezige openbare school werd omgezet in een christelijke. De ouders, die lid waren van de nieuwe schoolvereniging, moesten toen wel zorgen dat er een nieuw schoolbestuur kwam. Op het gebied van scholen besuren ontbrak het echter aan kennis en ervaring. De eerste voorzitter was de heer Kok die tot 1939 aanbleef. Toen moest men op zoek naar een nieuwe eerste man.

Frits Bode wilde toen hij van de lagere school kwam, dat moet ongeveer in het jaar 1910 geweest zijn, het bakkersvak leren. In die tijd ging je daarvoor niet naar een school, maar naar een ervaren bakker. Hij ging enige jaren naar Andijk. Dat moet ongeveer in het jaar 1910 geweest zijn. Hij werd een leerling, knecht en huisgenoot bij een bakker, die tevens voorzitter was van het bestuur van de christelijke school. In die tijd, de wet van 1920 was er nog niet, moesten de ouders nog veel geld bijdragen om hun school in stand te houden. De bestuursvergaderingen werden in de bakkerij gehouden. De jonge Frits heeft in Andijk meer geleerd dan brood en koek bakken. Die meerdere kennis kwam hem goed van pas toen hij later op Urk voorzitter werd van het schoolbestuur.

Uiteraard hebben in deze tijd veel meer mensen een rol gespeeld in het Urker onderwijs. Er waren twaalf bestuursleden. Naast voorzitter Bode was Evert de Boer secretaris en Cornelis Zeeman penningmeester. Er waren twee lagere scholen, de Wilhelminaschool (de aprilschool), hoofd de heer J. Loosman, en de Rehobothschool (de septemberschool), hoofd de heer G. Heetebrij, die beide gevestigd waren in het grote oude schoolgebouw bij de vuurtoren, dat jaren geleden is afgebroken. Op 1 oktober 1946 werd er nog een derde school in het gebouw ondergebracht: er werd door het bestuur een ULO school gesticht. Hoofd werd de heer H. van Wijk. Het gebouw werd nu wel te klein. In 1950 kreeg de Rehobothschool een nieuw gebouw, dat inmiddels ook alweer is afgebroken. Op diezelfde plaats staat nu weer een nieuw gebouw. De Uloschool werd, heel vreemd, naar beneden toe uitgebreid met een lagere school. De heer Van Wijk kreeg hierdoor meer invloed op het onderwijs dat op de lagere scholen werd gegeven. Toen de ULO in 1959 verhuisde naar een nieuw gebouw, dat nu inmiddels al geen dienst meer doet en in gebruik is bij de Schuilplaats, raakte de heer Van Wijk zijn lagere school kwijt. Deze bleef achter in het oude gebouw bij de vuurtoren. Hoofd werd de heer Brand. Deze derde lagere school werd genoemd naar Groen van Prinsterer.

Tenslotte is het van belang om te vermelden dat Frits Bode ook gemeenteraadslid is geweest voor de ARP (Anti-Revolutionaire Partij). Hoewel hij onderaan de lijst stond, werd hij met voorkeurstemmen gekozen. Dit had alles te maken met het feit dat hij sterk voor verbetering van de financiële positie van het onderwijs was. Tevens is hij een periode wethouder geweest.

De laatste veertig jaar is er op Urk heel veel veranderd. Frits Bode heeft dat allemaal niet meegemaakt. Na zijn dood in 1963 werd Klaas Romkes voorzitter. Het aantal inwoners is erg snel gegroeid. In een periode van vijftig jaar is het inwoneraantal van Urk met drie vermenigvuldigd. De leerplichtige leeftijd werd verlengd. Daardoor nam het aantal leerlingen toe. Het was altijd regel geweest dat een klas vijfenveertig leerlingen telde. Men begreep dat dit aantal kinderen moest veranderen. De klassen werden verkleind. Voor hetzelfde aantal kinderen had men nu meer schoollokalen nodig. Al die factoren zijn er de oorzaak van dat het huidige aantal scholen een veelvoud is van het aantal dat er was in de tijd van Frits Bode. En hij zou heel vreemd opkijken als hij nu op een van de gevels de naam “Frits Bode” zou ontdekken.